Zapalenie przyzębia

Zapalenie przyzębia jest chorobą zapalną związaną z dysbiozą flory jamy ustnej, charakteryzującą się przewlekłym, utrzymującym się stanem zapalnym prowadzącym do zniszczenia tkanek podporowych zęba. W ciągu ostatniej dekady wykazano związek pomiędzy zapaleniem przyzębia a chorobami ogólnoustrojowymi, takimi jak choroby układu krążenia, reumatoidalne zapalenie stawów i otyłość. Zaproponowano rolę patogenów przyzębia, zwłaszcza Porphyromonas gingivalis (P. gingivalis), w wystąpieniu lub zaostrzeniu chorób ogólnoustrojowych. P. gingivalis wykazuje działanie kilku czynników zjadliwości, które sprzyjają jego przetrwaniu, rozprzestrzenianiu się i utrzymywaniu ogólnoustrojowego stanu zapalnego. Ostatnio sugeruje się również wpływ zapalenia przyzębia na dysbiozę jelit jako potencjalny mechanizm leżący u podstaw ogólnoustrojowego wpływu zapalenia przyzębia. Nowe strategie terapeutyczne w przypadku zapalenia przyzębia i innych schorzeń dysbiotycznych, w tym wykorzystanie pożytecznych drobnoustrojów w celu przywrócenia zdrowej flory bakteryjnej, mogą utorować drogę do lepszych wyników leczenia i dokładniejszego leczenia pacjentów. Słowa kluczowe: zapalenie przyzębia; zapalenie; interakcje systemowe; infekcja; dysbioza; mikrobiom 1. Wstęp Zapalenie przyzębia to choroba zapalna jamy ustnej pochodzenia zakaźnego, atakująca przyzębie, charakteryzująca się obrzękiem i krwawieniem dziąseł, tworzeniem kieszeni przyzębnych i kliniczną utratą przyczepu, zniszczeniem tkanki podtrzymującej ząb, a ostatecznie utratą zębów [1,2]. Zapalenie przyzębia należy do najczęstszych chorób na świecie, a jego ciężka postać dotyka około 11% światowej populacji [3]. Choroba ta stanowi poważny problem zdrowia publicznego, ponieważ zapalenie przyzębia koreluje z pogorszeniem stanu zdrowia jamy ustnej i związaną z nim jakością życia [4]. Ponadto ustalono związek z kilkoma chorobami ogólnoustrojowymi, takimi jak choroby układu krążenia, cukrzyca i reumatoidalne zapalenie stawów [5]. Mikrobiom jamy ustnej to bardzo złożony ekosystem, w którym wykryto tysiące filotypów drobnoustrojów [6], a jego zrozumienie stanowi wyzwanie. W kontekście zapalenia przyzębia bada się udział dysbiozy mikrobiomu ze względu na słabo poznane mechanizmy molekularne leżące u podstaw tego stanu mikrobiomu. Dysbioza mikrobiomu charakteryzuje się brakiem równowagi pomiędzy gatunkami drobnoustrojów a ich środowiskiem. Wydaje się, że przyczyną braku równowagi jest osłabienie odporności żywiciela z powodu kluczowych patogenów, nawet jeśli występują one w niewielkiej liczbie [7,8]. Zazwyczaj reakcja zapalna gospodarza prowadzi do usunięcia bakterii chorobotwórczych. Natomiast w przypadku chorób przyzębia sprzyja rozwojowi patogenów zwornikowych, gdyż wysięk zapalny dziąseł jest bogatym źródłem składników odżywczych [9]. Patogeny kluczowe, takie jak Porphyromonas gingivalis (P. gingivalis), ułatwiają osłabianie odpowiedzi immunologicznej gospodarza poprzez synergię wielu drobnoustrojów, umożliwiając wzrost zarówno ich samych, jak i innych gatunków dysbiotycznych [10,11,12]. Synergia wielodrobnoustrojowa w patogennym biofilmie jamy ustnej ma kluczowe znaczenie dla powstania i rozprzestrzeniania się chorób przyzębia. In vitro wykazano, że dochodzi do kooperatywnego tworzenia biofilmu z udziałem Streptococcus gordonii, Fusobacterium jąkleatum (F. jądrowata) i P. gingivalis [12]. Podczas wspólnej hodowli bakterie te wywołały rozległe zmiany w swoich sygnaturach biochemicznych, wspierając wspólne życie w biofilmie [13]. Podczas kolonizacji F. fusionum wyzwala aktywację oksydazy dinukleotydu nikotynoamidoadeninowego (NADPH) w komórkach gospodarza, co zapewnia korzystniejsze środowisko dla przyłączania się P. gingivalis [14]. Co więcej, prowadzi to do zwiększenia poziomu czynnika zjadliwości, fimbrii mfa1, zarówno u F. fusionum, jak i P. gingivalis, zapobiegając dojrzewaniu komórek dendrytycznych, umożliwiając zakłócenie wrodzonej odpowiedzi immunologicznej [12]. P. gingivalis wykorzystuje szeroki arsenał czynników zjadliwości, takich jak lipopolisacharydy, proteazy, fimbrie i system CRISPR-Cas [8,15,16];