A TAK WGYLĄDALI CHŁOPI PAŃSZCZYŻNIANI FORNALE PAROBKI!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

Poddaństwo Przejdź do nawigacjiPrzejdź do wyszukiwania Zobacz w indeksie Słownika geograficznego Królestwa Polskiego hasło Poddaństwo Poddaństwo – forma uzależnienia w społeczeństwie feudalnym. Polegało na przymusowym świadczeniu chłopa panu daniny, robocizny i innych nakazów. Było to usankcjonowane instytucjonalnie i prawnie, pociągając za sobą represje. Poddaństwo miało charakter przymusu. Poddaństwo pojawiło się w Polsce w XII wieku, we wszystkich trzech rodzajach. Poddaństwo sądowe polegające na wyłącznej podległości sądom dominialnym dotknęło chłopa w 1518 r. Poddaństwo osobiste regulowała konstytucja z 1496 r. zezwalająca na opuszczenie wsi w ciągu roku tylko jednemu chłopu. Wprowadzono też zakaz zawierania małżeństw bez uzyskania przez chłopa zgody pana. Odpowiedzią chłopów na zaostrzające się poddaństwo były ucieczki ze wsi, zwane zbiegostwem. Często poddani chłopi wliczani byli do stanu inwentarza żywego i traktowani podobnie jak bydło czy konie. Zdarzały się przypadki kupna i sprzedaży chłopów. Sprzedawano też całe rodziny chłopskie. Cena za zdrowego dorosłego poddanego chłopa oscylowała w XVIII w. od 100 do 200 złotych polskich. Zdarzały się też przypadki zamiany poddanego chłopa na konia[1]. Silnie ograniczył poddaństwo dopiero uniwersał połaniecki wydany w 1794 r. przez Tadeusza Kościuszkę. W Księstwie Warszawskim poddaństwo zniosła konstytucja z 1807 r. i dekret grudniowy[2]. Ostatecznie poddaństwo zostało zlikwidowane w XIX wieku. Było dziedziczne, tzn. dzieci dziedziczyły pozycję społeczną swoich rodziców. Spis treści 1 Rodzaje poddaństwa 2 Zniesienie poddaństwa w różnych krajach 3 Zobacz też 4 Przypisy 5 Bibliografia Rodzaje poddaństwa Wyróżnia się trzy rodzaje poddaństwa: Osobiste – ograniczenia swobody osobistej chłopów. Obejmowała: przywiązanie chłopów do ziemi i miejsca zamieszkania, zakaz posyłania dzieci do miasta na naukę zawodu, nakaz posyłania dzieci na służbę do dworu, nakaz najmów przymusowych. Na poddaństwo osobiste składał się podatek pogłówny (od każdego poddanego) i tzw. banalitety. Pan feudalny mógł oderwać chłopów od ziemi i przeznaczyć ich na sprzedaż lub dzierżawę. Gruntowe – ograniczenia w swobodzie dysponowania gruntem wynikające z pańskiej zwierzchności nad ziemią. Chłop nie mógł sprzedać i kupić ziemi bez zgody pana. W skład tego rodzaju poddaństwa wchodziła renta feudalna. Sądowe – podległość sądownicza (jurysdykcja patrymonialna). Skutek przejścia sądownictwa z władcy na pana feudalnego. Pan feudalny posiadał immunitet sądowy. Zyskał nieograniczone możliwości egzekwowania praw. Skazywał chłopów głównie na karę chłosty, grzywnę lub tortury. Jurysdykcja patrymonialna zastąpiła ławy sołeckie, które wcześniej stanowiły władzę sądowniczą pierwszej instancji. Zniesienie poddaństwa w różnych krajach Wikipedia:Weryfikowalność Ta sekcja od 2017-02 wymaga zweryfikowania podanych informacji. Należy podać wiarygodne źródła, najlepiej w formie przypisów bibliograficznych. Część lub nawet wszystkie informacje w sekcji mogą być nieprawdziwe. Jako pozbawione źródeł mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tej sekcji. Afganistan: 1923. Anglia: proces zapoczątkowany przez powstanie Wata Tylera, a zanikło do XV-XVI wieku (Elżbieta I uwalnia ostatnich chłopów w 1574 roku[3]), ale tytuły dzierżawcze (Copyhold tenure) zniesiono oficjalnie dopiero 1 stycznia 1926 roku (Law of Property Act 1925[4]). Austria: 1 listopada 1781[5]; (pierwszy etap; drugi etap: 1848). Reformy józefińskie. Cesarstwo Austrii: 7 września 1848. Badenia: 23 lipca 1783. Bawaria: 31 sierpnia 1808. Bhutan: oficjalnie zniesione w 1959 r. Bośnia i Hercegowina: 1918 Księstwo Bretanii: X wiek, panowanie Alana II. Bułgaria: 1858; (de iure przez Cesarstwo Osmańskie; de facto w 1880). Chorwacja: 8 maja 1848. Czechy: 1780[6]. (pierwszy etap; drugi etap: 1848). Dania: 20 czerwca 1788. Estonia: 23 marca 1816. Francja: w 1779 roku poddaństwo zniósł Ludwik XVI w domenach królewskich i nakazał jego likwidację w całym kraju, mimo to przetrwało ono w prowincjach: Burgundia, Franche-Comté i Nivernais[7], do czasu jego zniesienia podczas rewolucji francuskiej 8 sierpnia 1789 roku[8]. Gruzja: 1864-1871. Hanower: 1831. Republika Helwecka: 4 maja 1798. Kałmucja: 1892. Kurlandia: 25 sierpnia 1817. Liwonia: 6 marca 1819. Meklemburgia: październik 1807 (za skutkowało w 1820). Mołdawia: 1749 (reformy rolne w 1864 dokończyły procesu). Księstwo Nassau: 1 września 1812. Nepal: lata 60. XX wieku. Normandia: przed 1100 r, przyczynami zmian było wyludnienie księstwa po najazdach wikingów i bunt chłopów z 996r.[9] Pomorze Szwedzkie: 4 lipca 1806. Prusy: 9 października 1807 (edykt październikowy[10]); (za skutkowała w 1811-1823), reforma była jedynym z elementów (Stein-Hardenbergsche Reformen[11]) rozciągnięta w czasie, dzięki czemu właściciele ziemscy utrzymali dominującą pozycję w państwie (sądy patrymonialne zostały zlikwidowane dopiero w Republice Weimarskiej[12]). Cesarstwo Rosyjskie: 19 lutego 1861; (reforma uwłaszczeniowa Aleksandra II), chłopi żyjący na ziemiach państwowych zostali wyemancypowani w 1866. Sabaudia: 19 grudnia 1771. Saksonia: 17 marca 1832. Serbia: 1804 (de facto, de iure w 1830). Szkocja: zanikło pod koniec XIV wieku, ale w przemyśle wydobywczym soli i węgla przetrwał rodzaj pańszczyzny do czasu ustawy (Colliers Act 1799)[13]. Szlezwik-Holsztyn: 19 grudnia 1804. Tonga: 1862. Tybet: 28 marca 1959. Księstwo Warszawskie: 21 grudnia 1807[14]. Dekret grudniowy. Węgry: 11 kwietnia 1848 (po raz pierwszy), 2 maja 1853 (po raz drugi). Wirtembergia: 18 listopada 1817. Wołoszczyzna: 1746 (reformy rolne w 1864 dokończyły procesu). Pańszczyzna Przejdź do nawigacjiPrzejdź do wyszukiwania Prace polowe w średniowieczu, miniatura z epoki Artykuł statutu warszawskiego w 1421 roku o pańszczyźnie tygodniowej kmieci, rękopis w języku polskim w Kodeksie Świętosława z Wojcieszyna z 1449 roku Pomnik w kształcie krzyża wzniesiony z inicjatywy galicyjskich chłopów w Baszni Dolnej upamiętniający zniesienie pańszczyzny w 1848 roku, w czasie panowania cesarza Ferdynanda I Habsburga. Napis na pomniku wykonany cyrylicą informuje, że przez zniesienie pańszczyzny w 1848 roku chłopi zyskali wolność (Свобода) Pańszczyzna – w okresie feudalizmu forma renty feudalnej świadczonej przez chłopów na rzecz właściciela ziemskiego, z tytułu jego zwierzchniego prawa własności do ziemi[1], w wymiarze ustalonym jednostronnie przez niego, bądź według norm zwyczajowych lub prawnych[2][3][4]. Pierwotnie podstawą odrabiania pańszczyzny było posiadanie przez chłopów gospodarstw na ziemiach pańskich, później świadczenie wynikało z samego poddaństwa, na podstawie którego do odrabiania pańszczyzny zmuszono nawet chłopów nie posiadających ziemi[5][6]. Dzień pracy pańszczyźnianej rozpoczynał się o świcie, a kończył o zmroku. W południe była przerwa, aby zjeść posiłek, który należało zabrać z domu. Na ziemiach polskich spóźnienie karano chłostą, zazwyczaj wymierzano 5 uderzeń kijem[7]. Uzupełniająca konwencja w sprawie zniesienia niewolnictwa, handlu niewolnikami oraz instytucji i praktyk zbliżonych do niewolnictwa, podpisana 7 września 1956 roku w Genewie wymieniała pańszczyznę w ramach instytucji i praktyk zbliżonych do niewolnictwa[8]. Pańszczyzna występowała też w ukrytej formie i wykonywana była w ramach: darmoch, powabów i najmu przymusowego[9][10]. Z powodu wzrostu pańszczyzny do 6-7 dni w tygodniu, z absurdalnymi przypadkami w których chłop w ramach pańszczyzny musiał odpracować 12 pańszczyźnianych dniówek w tygodniu, pod koniec XVIII wieku cesarz Józef II Habsburg ograniczył w monarchii Habsburgów Robotpatentem maksymalny wymiar pańszczyzny do 3 dni w tygodniu[11]. Spis treści 1 Pańszczyzna na świecie 2 Pańszczyzna w Polsce 3 Prawo międzynarodowe 4 Zobacz też 5 Uwagi 6 Przypisy 7 Bibliografia Pańszczyzna na świecie Historia pańszczyzny sięga czasów starożytnych (Grecja, Rzym). W Europie zachodniej występowała już w VII wieku[4] i wykształciła się w okresie feudalnym, po czym powoli zaczęła zamierać w wyniku przechodzenia na czynsz. Pańszczyzna była głównym czynnikiem powstania folwarku pańszczyźnianego, a zwiększanie ucisku pańszczyźnianego doprowadzało do zbiegostwa chłopów[12] i buntów chłopskich na terenie całej Europy. Osobne artykuły: Powstanie Wata Tylera, Bunt chłopów w Siedmiogrodzie, Powstanie Pugaczowa, Powstanie chłopskie w Siedmiogrodzie i Rzeź galicyjska. Oprócz powstań zbrojnych pańszczyzna powodowała opór chłopski, a sama wieść o ukazie znoszącym pańszczyznę miała wpływ na to, że chłopi na terenie całego Królestwa Polskiego przestali odrabiać pańszczyznę. Bunty na tym tle wybuchały od początku XIX wieku i bardzo często były tłumione przy użyciu wojska. Przykładowo w Rosji w 1859 roku doszło do 91 buntów w 33 guberniach. W 26 przypadkach do stłumienia oporu musiano użyć wojska[13]. Pańszczyzna mogła być wyrażania w różnych formach i mogła dotyczyć nie tylko stanu chłopskiego, trudniącego się rolnictwem, ale również ludzi z innego stanu - jak mieszczaństwo. Stosunek zamożniejszych chłopów zwanych „wolnymi kmieciami” do ich czeladzi, którą zatrudniali w swoich gospodarstwach i którą wysłali do pracy na rzecz dworu, także przypominał świadczenia pańszczyźniane. Tacy chłopi częstokroć żądali powrotu zbiegłego parobka lub dziewki do swojego gospodarstwa. Dlatego w I Rzeczypospolitej istniała nie tylko pańszczyzna świadczoną przez chłopów lub innych poddanych na rzecz feudała, ale też najemna oraz często wręcz niewolna praca czeladzi czy parobków dla zamożniejszych chłopskich gospodarzy[potrzebny przypis]. Bogaci chłopi bowiem nie odrabiali pańszczyzny osobiście, ale wysyłali na pańskie pole własną służbę, np.komorników[14]. Dochodziło oprócz tego do sytuacji, w której bogaty chłop wydzierżawiał kawałek swojej ziemi bezrolnemu chałupnikowi albo komornikowi w zamian za świadczenia pańszczyźniane lub czynszowo-pańszczyźniane[15][16]. Pańszczyznę należy odróżnić od szarwarku. Współcześnie pańszczyzna jest pejoratywnym określeniem sytuacji, gdy pracownik pracuje po godzinach bez żadnych dodatków, ponieważ boi się utraty pracy. Według Jana Sowy istotną różnicą między pańszczyzną a niewolnictwem jest to, że w niewolnictwie ludźmi handlowano indywidualnie, a w przypadku pańszczyzny handel prowadzono hurtowo sprzedając całe wsie wraz z przypisanymi do nich chłopskimi rodzinami[17]. Przeciwnikami pańszczyzny byli w Czechach taboryci[18], a w Polsce bracia polscy[19]. Pańszczyzna zaczęła zanikać w Europie od XIV wieku, ale utrzymywała się na niektórych terytoriach, m.in. środkowej Europie do XIX wieku. 1811–1850 – zniesienie pańszczyzny w Prusach[20]. 1848 r. – zniesienie pańszczyzny w Austrii. 1861 r. – zniesienie pańszczyzny w Rosji[a][21][22]. W Królestwie Polskim na mocy ukazu carskiego z 4 (16) maja 1861 r. chłopi począwszy od 19 września (1 października) 1861 roku otrzymali prawo zamiany swojej pańszczyzny na tzw. okup prawny[23]. 1864 r. – zniesienie pańszczyzny w Królestwie Polskim[23]. Wszelkie powinności pańszczyźniane uległy likwidacji z dniem 15 kwietnia 1864 roku[24]. 1931 r. – zniesienie pańszczyzny (stosunków żelarskich) w południowej Polsce (Spisz)[25] Pańszczyzna w Polsce Osobny artykuł: Pańszczyzna w Polsce. W 1816 r. pańszczyzna została zniesiona na obszarze Towarzystwa Rolniczego Hrubieszowskiego założonego przez Stanisława Staszica. Projekt zniesienia pańszczyzny na całym obszarze Królestwa Polskiego złożył w 1830 r. w sejmie Królestwa Polskiego Jan Olrych Szaniecki. Projekt jednak został odrzucony przez posłów[26]. Prawo międzynarodowe Konwencja w sprawie niewolnictwa z 1926 w art. 5 zobowiązuje strony by praca przymusowa lub obowiązkowa nie pociągała za sobą warunków równoznacznych z niewolnictwem i by była wymagana tylko dla celów publicznych, tam gdzie istnieje dla innych celów powinna zostać zniesiona, a póki istnieje będzie ona stosowana tylko wyjątkowo, za odpowiednim wynagrodzeniem i pod warunkiem, że nie pociągnie za sobą zmiany zwykłego miejsca zamieszkania. Konwencja Genewska z 1956 zalicza pańszczyznę do instytucji i praktyk zbliżonych do niewolnictwa, definiując ją jako stan lub sytuację dzierżawcy, który na mocy prawa, zwyczaju lub porozumienia jest zobowiązany mieszkać i pracować na ziemi stanowiącej własność innej osoby oraz wykonywać pewne określone usługi na rzecz danej osoby niezależnie od tego, czy czynności takie byłyby odpłatne, czy też nie, oraz jest pozbawiony wolności przeprowadzenia zmiany swego stanu[b][27][c]. Konwencja zobowiązuje państwa-strony do całkowitego zniesienia lub uchylenia takich instytucji i praktyk. Międzynarodowa Organizacja Pracy w art. 3 Konwencji Nr 182 zalicza pańszczyznę do najgorszych form pracy dzieci, które to formy pracy powinny być zakazane Uwłaszczenie chłopów Przejdź do nawigacjiPrzejdź do wyszukiwania Grigorij Miasojedow: Czytanie manifestu 1861 reformy uwłaszczeniowej Aleksandra II Uwłaszczenie chłopów – reformy przeprowadzone głównie w XIX wieku nadające chłopom na własność użytkowaną przez nich ziemię, połączone ze zniesieniem obciążeń feudalnych (pańszczyzna, czynsz)[1][2][3]. Spis treści 1 Historia uwłaszczenia 2 Uwłaszczenie na ziemiach polskich 3 Zobacz też 4 Przypisy 5 Bibliografia Historia uwłaszczenia Uwłaszczenie było niezbędnym warunkiem wkroczenia na drogę rozwoju kapitalistycznego, uwalniało bowiem chłopów od zależności feudalnych i pozwalało zasilić rozwijające się miasta oraz przemysł. Ponadto oznaczało modernizację i unowocześnianie samego rolnictwa. Uwłaszczenie mogło nastąpić: za odszkodowaniem (z rekompensatą finansową dla feudała), bez odszkodowania (bez tejże rekompensaty). Odszkodowanie mógł wypłacić osobiście uwłaszczony chłop lub Skarb Państwa. W tym przypadku władze często „ukrywały” sumy odszkodowawcze w podwyższonych podatkach chłopskich, przez co realnie włościanin ponosił koszty rekompensat. W Rosji na mocy reformy uwłaszczeniowej cara Aleksandra II Romanowa z 1861 roku, 22 558 748 chłopów[4] zyskało wolność osobistą: nie mogli być już przedmiotem transakcji kupna i sprzedaży, zastawu i darowizny. Właściciele ziemscy stracili prawo do dowolnego przesiedlania i karania chłopów. Z kolei chłopi otrzymali prawo podejmowania aktywności przemysłowej i handlowej, zawierania umów, kształcenia się, zawierania związków małżeńskich, nabywania dóbr, przechodzenia do stanów mieszczańskiego i kupieckiego. Przepisy ukazu carskiego z 1864 roku o uwłaszczeniu chłopów w Królestwie Polskim zapewniały uwłaszczenie pełne i natychmiastowe za odszkodowaniem[5], objęły wszystkie grunty znajdujące się w posiadaniu chłopów, we wszystkich rodzajach dóbr (dobra szlacheckie, dobra duchowne) oraz nakładały na uwłaszczonych chłopów podatki gruntowe. Dotyczyły one przede wszystkim kmieci, zagrodników i chałupników osadzonych dotychczas na tzw. "gruntach włościańskich". Reformy nie objęły natomiast gruntów karczmarzy, młynarzy, gajowych i służby dworskiej, które były wydzielone z gruntów folwarcznych. Ukaz nie załatwiał sprawy serwitutów dworskich, pozwalając na ich likwidację w drodze dobrowolnej umowy między chłopami a dziedzicem, z wynagrodzeniem dla chłopów. Procesy uwłaszczeniowe zachodziły w Europie już od XV wieku i przebiegały według trzech modeli: Model angielski – polegał na stopniowej likwidacji wielkiej własności ziemskiej i podziale ziemi. Proces ten trwał w Anglii od XV do XVIII wieku. Model francuski – polegał na długotrwałym procesie przechodzenia od rent naturalnej i odrobkowej do renty pieniężnej oraz likwidowaniu stosunków feudalnych w trybie rewolucji. Dekrety z lat 1789–1794 stały się podstawą prawną zniesienia panujących stosunków feudalnych, a chłopi stali się właścicielami użytkowanych gospodarstw bez wykupu. Model pruski – polegał na zachowaniu wielkiej własności ziemskiej i wykupie włościan z pańszczyzny z nadaniem im ziemi na własność[6]. Była to tzw. „pruska droga do kapitalizmu”, czyli odgórne, stopniowe uwłaszczenie chłopów za odszkodowaniem w latach 1808–1872, z zapewnieniem przewagi ekonomicznej i politycznej ziemiaństwa, tak by nie zmienić rewolucyjnie podstaw gospodarki państwa. Przejawiało się to między innymi tym że ziemianin z 1 morgi ziemi folwarcznej płacił 1 grosz srebrny i 5 fenigów podatku, natomiast chłop z 1 morgi ziemi płacił 6 groszy i 7 fenigów podatku. Nawet urzędnicy pruscy stwierdzali, że są to nadmierne ciężary fiskalne nakładane na chłopów Przejdź do nawigacjiPrzejdź do wyszukiwania Okup pańszczyźniany – urzędowa zamiana pańszczyzny na opłaty pieniężne, traktowana jako wstęp do oczynszowania chłopów[1]. Okup wprowadzono rozporządzeniem cara Aleksandra II z dnia 16 maja 1861 w związku z buntami chłopskimi. Okup pańszczyźniany popierał Aleksander Wielopolski. Ukaz carski o okupie nie obejmował gospodarstw poniżej 3 morgów i nie dotyczył osad wcześniej oczynszowanych. Ponieważ okup ustalono na bardzo wysokim poziomie, co było korzystne dla szlachty a niekorzystne dla chłopów, jesienią 1861 wybuchła nowa fala oporu chłopskiego. W czasie uwłaszczenia chłopów w Królestwie Polskim w 1864 rząd carski obniżył okup i zamienił go na podatek gruntowy